Máy siêu âm cầm tay là gì? Ứng dụng và cách lựa chọn

Máy siêu âm cầm tay là gì?

Máy siêu âm cầm tay là hệ thống siêu âm có thiết kế nhỏ gọn, trong đó đầu dò và các thành phần xử lý hình ảnh được tích hợp trong một thiết bị có thể dễ dàng mang theo. Hình ảnh thường được hiển thị và điều khiển thông qua điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng tương thích.

Theo GE HealthCare, Vscan Air là một hệ thống siêu âm chẩn đoán đa mục đích sử dụng pin, dành cho nhân viên y tế được đào tạo. Thiết bị gồm đầu dò siêu âm cùng ứng dụng có thể cài đặt trên các thiết bị di động Android hoặc iOS tương thích. Kích thước nhỏ giúp thiết bị có thể được tích hợp vào thăm khám thường quy, theo dõi, phân loại bệnh nhân và hỗ trợ một số thủ thuật.

Điểm cần lưu ý là máy siêu âm cầm tay không chỉ đơn giản là phiên bản thu nhỏ của máy siêu âm truyền thống. Giá trị chính của thiết bị nằm ở khả năng đưa hình ảnh siêu âm đến ngay nơi bác sĩ đang thăm khám bệnh nhân.

Từ máy siêu âm đến siêu âm tại điểm chăm sóc POCUS

Trong mô hình siêu âm truyền thống, bệnh nhân thường được chuyển đến khu vực chẩn đoán hình ảnh để thực hiện một khảo sát tương đối toàn diện. Trong khi đó, POCUS được thực hiện ngay tại điểm chăm sóc nhằm giải đáp một hoặc một nhóm câu hỏi lâm sàng cụ thể.

Ví dụ, trong cấp cứu hoặc hồi sức, bác sĩ có thể cần nhanh chóng khảo sát dịch ổ bụng, đánh giá một số dấu hiệu liên quan đến tim – phổi hoặc hỗ trợ xác định vị trí mạch máu trước khi thực hiện thủ thuật.

Chính tính cơ động khiến máy siêu âm cầm tay phù hợp với mô hình này. GE HealthCare cho biết handheld ultrasound có thể hỗ trợ đánh giá trực tiếp tại điểm chăm sóc, giúp bác sĩ có thêm thông tin hình ảnh để đưa ra bước xử trí tiếp theo nhanh hơn.

Tuy nhiên, handheld ultrasound và POCUS không hoàn toàn đồng nghĩa. POCUS là một phương pháp tiếp cận lâm sàng, trong khi máy siêu âm cầm tay là một trong những công cụ giúp triển khai phương pháp đó thuận tiện hơn.

Máy siêu âm cầm tay có những ưu điểm gì?

Tính cơ động cao

Đây là khác biệt dễ nhận thấy nhất. Thay vì phải di chuyển một hệ thống siêu âm lớn giữa các khoa, bác sĩ có thể mang thiết bị theo khi thăm khám từng bệnh nhân.

Với các dòng nhỏ gọn như Vscan Air, đầu dò có thể kết nối với thiết bị di động tương thích, giúp giảm đáng kể số lượng thiết bị cần mang theo trong một khảo sát nhanh.

Hỗ trợ đánh giá ngay tại giường bệnh

Trong cấp cứu, hồi sức tích cực hay thăm khám bệnh nhân hạn chế khả năng di chuyển, việc đưa thiết bị đến bệnh nhân có thể thuận tiện hơn so với đưa bệnh nhân đến phòng siêu âm.

GE HealthCare định hướng Vscan Air cho nhiều bối cảnh point-of-care như cấp cứu, hồi sức, chăm sóc ban đầu, tim mạch và cơ xương khớp.

Kết nối với thiết bị di động

Một số máy siêu âm cầm tay hiện đại sử dụng điện thoại hoặc máy tính bảng làm màn hình và giao diện điều khiển.

Đối với Vscan Air, hình ảnh từ đầu dò được truyền không dây đến thiết bị Android hoặc iOS tương thích thông qua ứng dụng Vscan Air. Người dùng có thể điều chỉnh các thông số cơ bản như gain, depth, freeze, lưu hình ảnh hoặc bật/tắt Doppler ngay trên giao diện cảm ứng.

Một thiết bị có thể hỗ trợ nhiều vùng khảo sát

Thiết kế đầu dò kép là một hướng phát triển đáng chú ý của dòng Vscan Air. Thay vì phải mang nhiều đầu dò riêng lẻ, bác sĩ có thể chuyển đổi giữa hai loại đầu dò bằng cách xoay thiết bị.

GE HealthCare hiện có hai cấu hình chính:

Máy siêu âm cầm tay được ứng dụng trong những lĩnh vực nào?

Siêu âm cầm tay được dùng chủ yếu theo mô hình POCUS (Point-of-Care Ultrasound): khảo sát tập trung, đặt câu hỏi lâm sàng cụ thể, thực hiện ngay tại giường bệnh và hỗ trợ ra quyết định nhanh. Thiết bị này bổ sung cho siêu âm chẩn đoán toàn diện chứ không thay thế.

Cấp cứu

Trong cấp cứu, thời gian ảnh hưởng trực tiếp đến tiên lượng, nên bác sĩ có thể dùng siêu âm cầm tay ngay khi tiếp cận bệnh nhân. Các ứng dụng điển hình gồm eFAST để tìm dịch tự do ở ổ bụng, khoang màng ngoài tim và tràn khí, tràn máu màng phổi trong chấn thương, cùng khảo sát tim tập trung (FoCUS) để nhận định tràn dịch màng ngoài tim, chức năng thất trái và dấu hiệu gợi ý thuyên tắc phổi.

Ngoài ra, siêu âm phổi giúp phân biệt nhanh các nguyên nhân gây khó thở cấp, còn các phác đồ như RUSH hỗ trợ phân loại sốc chưa rõ nguyên nhân. Thiết bị cũng hướng dẫn một số thủ thuật như đặt đường truyền mạch máu khó hoặc chọc dịch dưới siêu âm, giúp tăng độ chính xác và giảm biến chứng.

Hồi sức tích cực

Bệnh nhân ICU thường nặng, gắn nhiều thiết bị hỗ trợ và khó vận chuyển, nên khảo sát tại giường mang lại giá trị lớn. Siêu âm cầm tay có thể được dùng trong các vòng thăm khám để theo dõi diễn tiến, đánh giá chức năng tim, tình trạng dịch qua tĩnh mạch chủ dưới và các bất thường ở phổi như tràn dịch màng phổi, xẹp phổi hay phù phổi.

Bên cạnh đó, thiết bị hỗ trợ tầm soát huyết khối tĩnh mạch sâu, kiểm tra ứ nước thận hoặc bí tiểu, và dẫn đường cho các thủ thuật tại giường như đặt catheter trung tâm, catheter động mạch. Việc có thể lặp lại khảo sát nhiều lần giúp đánh giá đáp ứng điều trị kịp thời.

Tim mạch

Với đầu dò sector, siêu âm cầm tay hỗ trợ khảo sát tim tập trung ở nhiều bối cảnh, từ khoa cấp cứu, nội trú đến phòng khám và tuyến cơ sở. Bác sĩ có thể đánh giá nhanh kích thước các buồng tim, chức năng tâm thu thất trái, tràn dịch màng ngoài tim và nhận định sơ bộ các tổn thương van có ý nghĩa.

Vscan Air SL của GE HealthCare là ví dụ cho nhóm thiết bị này, với một đầu sector cho tim và một đầu linear cho mạch máu, hỗ trợ B-mode, M-mode, Color Doppler và Pulsed Wave Doppler. GE HealthCare cũng phát triển một số công cụ AI cho ứng dụng tim mạch trên thiết bị; tính năng cụ thể có thể khác nhau theo phiên bản và thị trường.

Cơ xương khớp và mô nông

Đầu dò linear tần số cao cho độ phân giải tốt ở các cấu trúc nằm nông, phù hợp để quan sát gân, dây chằng, cơ, khớp và một số cấu trúc mạch máu, thần kinh ngoại biên. Nhờ đó, siêu âm cầm tay giúp phát hiện các tình trạng như rách hoặc viêm gân, tụ máu cơ, tràn dịch khớp hay viêm bao hoạt dịch.

Tính cơ động là lợi thế lớn trong phòng khám và y học thể thao, nơi bác sĩ có thể đánh giá ban đầu ngay tại sân hoặc nơi điều trị và theo dõi quá trình hồi phục. Thiết bị cũng hỗ trợ các thủ thuật như tiêm khớp, tiêm quanh gân hoặc chọc hút dịch khớp dưới hướng dẫn siêu âm.

Sản phụ khoa và khảo sát ổ bụng

Đầu dò curved có tần số thấp hơn nên xuyên sâu tốt, phù hợp cho các khảo sát vùng bụng và vùng chậu. Trong sản phụ khoa, thiết bị giúp xác định thai trong tử cung, hoạt động tim thai, ngôi thai và lượng nước ối ở những tình huống lâm sàng cụ thể, đồng thời hỗ trợ nhận định ban đầu khi nghi thai ngoài tử cung.

Ở ổ bụng, siêu âm cầm tay có thể khảo sát gan, mật, thận, bàng quang, dịch ổ bụng và động mạch chủ bụng. Tuy nhiên, các khảo sát chuyên sâu như hình thái học thai nhi hay đo sinh trắc chi tiết vẫn cần máy siêu âm chuyên dụng và người thực hiện có chuyên môn.

Nên lựa chọn máy siêu âm cầm tay dựa trên tiêu chí nào?

Không nên chọn thiết bị chỉ dựa vào kích thước hay giá thành, mà cần xuất phát từ nhu cầu sử dụng thực tế.

Nhóm ứng dụng lâm sàng chính quyết định loại đầu dò cần ưu tiên: sector cho tim mạch, curved array cho ổ bụng và sản phụ khoa, linear array cho mạch máu, cơ xương khớp và cấu trúc nông.

Chế độ tạo ảnh cũng cần kiểm tra theo từng model và cấu hình. B-mode có trên hầu hết thiết bị, nhưng Color Doppler, M-mode hay PW Doppler thì không phải lúc nào cũng sẵn có.

Chất lượng hình ảnh nên được đánh giá trực tiếp trên đúng nhóm bệnh nhân và ứng dụng dự kiến, thay vì chỉ dựa vào thông số kỹ thuật.

Yếu tố vận hành lâu dài gồm thời lượng pin, độ bền, phương thức khử khuẩn, khả năng kết nối dữ liệu, thiết bị di động tương thích, phần mềm, chính sách cập nhật và dịch vụ kỹ thuật. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng trong môi trường lâm sàng.